Stowarzyszenie „Pro Carpathia” zrealizowało konkurs na inicjatywy lokalne w ramach zadania pn. „Na Wołoskim Szlaku – partnerstwo dla dziedzictwa i promocji Szlaku Kultury Wołoskiej”, współfinansowanego ze środków Województwa Małopolskiego. Konkurs miał na celu aktywizację społeczności lokalnych oraz wsparcie oddolnych działań służących ochronie, popularyzacji i twórczemu rozwijaniu dziedzictwa wołoskiego na terenie województwa małopolskiego.

W ramach konkursu wyłoniono 5 inicjatyw, które otrzymały wsparcie finansowe o łącznej wartości 30 000 zł (średnio 6 000 zł na inicjatywę). Projekty były realizowane przez organizacje pozarządowe oraz grupy nieformalne działające na obszarze Szlaku Kultury Wołoskiej, w powiatach objętych regulaminem konkursu.

Zrealizowane inicjatywy

1. „Ubrane w Dziedzictwo – Strój Regionalny na Wołoskim Szlaku”

(Stowarzyszenie Miłośników Kultury Ludowej)

Inicjatywa miała charakter edukacyjno-kulturalny i była poświęcona tradycyjnemu strojowi regionalnemu jako materialnemu świadectwu wpływów kultury wołoskiej. W ramach projektu zrealizowano spotkanie z regionalistami i etnografami, pokaz autentycznych elementów stroju oraz działania edukacyjne skierowane do mieszkańców i młodzieży. Efektem było zwiększenie świadomości dotyczącej znaczenia stroju ludowego, jego symboliki oraz zagrożeń wynikających z nadmiernej folkloryzacji i uproszczeń kulturowych.

2. „Pódź na kulki! – śpasy dla zespołów”

(Zespół Regionalny im. Klimka Bachledy)

Projekt miał formę wydarzenia integracyjno-edukacyjnego, obejmującego zawody drużynowe dla zespołów regionalnych oraz prelekcję na temat muzyki i śpiewu pasterskiego Podhala. Inicjatywa nawiązywała do dawnych góralskich zabaw i „śpasów”, ukazując wpływ pasterstwa wołoskiego na kulturę Podhala. Wydarzenie sprzyjało integracji młodzieży, międzypokoleniowemu przekazowi tradycji oraz wzmocnieniu tożsamości regionalnej.

3. „Odkrywamy skarby Szlaku Wołoskiego"

(Stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania „Gorce-Pieniny”)

Inicjatywa koncentrowała się na odnowieniu i promocji dwóch questów – edukacyjnych gier terenowych – prowadzących przez miejscowości związane ze Szlakiem Kultury Wołoskiej. Zaktualizowane questy zostały udostępnione zarówno w formie drukowanej, jak i cyfrowej (aplikacja mobilna), co znacząco zwiększyło dostępność dziedzictwa wołoskiego dla turystów i mieszkańców. Projekt wzmocnił ofertę turystyki kulturowej oraz promował aktywne, przyjazne środowisku formy poznawania regionu.

https://questy.org.pl/quest/tropem-ochotnickich-dziejow

https://questy.org.pl/quest/magnetyczny-wdzar

4. „Zaduszki u Babci Matrony – wołoskie spotkanie teraźniejszości z przeszłością”

(Fundacja Zapomniany Świat)

Było to kameralne wydarzenie wspomnieniowo-kulturalne, zrealizowane w przestrzeni symbolicznej dawnej chyży łemkowskiej. Inicjatywa łączyła elementy obrzędowości zaduszkowej, muzyki, poezji i opowieści, tworząc przestrzeń do międzypokoleniowej refleksji nad historią i tożsamością mieszkańców dawnej Rusi Szlachtowskiej. Projekt przyczynił się do zachowania pamięci o dawnych mieszkańcach regionu oraz podkreślił wspólne korzenie kulturowe wywodzące się z tradycji wołoskiej.

5. „Ile w nas z Wołocha? Nie Włocha – obróbka wełny i tradycja pasterstwa w Spytkowicach”

(Związek Podhalan Oddział Spytkowice)

Inicjatywa miała charakter edukacyjno-praktyczny i obejmowała wykład historyczny, warsztaty obróbki wełny oraz wydarzenie plenerowe w formie redyku. Uczestnicy mieli okazję poznać tradycyjne techniki pasterskie, takie jak strzyżenie owiec, gręplowanie, przędzenie i filcowanie wełny, a także zrozumieć znaczenie kultury wołoskiej w kształtowaniu lokalnej tożsamości. Projekt wzmocnił przekaz międzypokoleniowy i przyczynił się do zachowania ginących umiejętności rzemieślniczych.

 https://www.facebook.com/reel/888269097209367 

Efekty realizacji konkursu

Realizacja konkursu przyczyniła się do:

• aktywizacji społeczności lokalnych i wzmocnienia partnerstw oddolnych,

• zwiększenia wiedzy i świadomości mieszkańców na temat dziedzictwa wołoskiego,

• zachowania i popularyzacji niematerialnego dziedzictwa kulturowego Karpat,

• rozwoju oferty edukacyjnej i turystycznej Szlaku Kultury Wołoskiej,

• powstania trwałych efektów w postaci materiałów cyfrowych, dokumentacji, questów oraz wydarzeń o potencjale cyklicznym.

Konkurs potwierdził, że niewielkie, lokalne inicjatywy stanowią skuteczne narzędzie ochrony i promocji dziedzictwa kulturowego, a oddolne zaangażowanie mieszkańców jest kluczowe dla trwałości Szlaku Kultury Wołoskiej w województwie małopolskim. 

Serdecznie zapraszamy do udziału w sympozjum „Dziedzictwo wołoskie na Podtatrzu – od tradycji do współczesności”, które odbędzie się 12 grudnia 2025 r. w Muzeum Palace – oddziale Muzeum Tatrzańskiego przy ul. Tytusa Chałubińskiego 7 w Zakopanem.

Zapisy trwają do 4 grudnia 2025 r.

Formularz zgłoszeniowy: 

https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScunbE5BCFWf_yssDI39bhYnelqQFulcK1X1Kz3TtuBARb3Vg/viewform?usp=header

Wydarzenie poświęcone jest bogatemu dziedzictwu kulturowemu regionu wołoskiego i jego wpływowi na rozwój współczesnej kultury, tradycji i pasterstwa w Tatrach oraz na Podtatrzu. Sympozjum ma zarówno charakter naukowy, jak i popularyzatorski – jego celem jest przybliżenie szerokiej publiczności złożonej problematyki historyczno-kulturowej związanej z rolą osadnictwa na prawie wołoskim w kształtowaniu karpackiego krajobrazu kulturowego.

Wydarzenie odbywa się w ramach projektów:

• „Na Wołoskim Szlaku – partnerstwo dla dziedzictwa i promocji Szlaku Kultury Wołoskiej” realizowanego przez Stowarzyszenie „Pro Carpathia”,

• „Dawni i obecni pasterze Tatr” autorstwa dr Justyny Cząstki-Kłapyty oraz dr hab. Piotra Kłapyty z Uniwersytetu Jagiellońskiego, realizowanego przez Fundację Dobra Wola.

Więcej informacji o projekcie Dawni i obecni pasterze Tatr i wydarzeniach towarzyszących znajdą Państwo pod linkiem: https://dobrawola.eu/w-realizacji/dawni-i-obecni-pasterze-tatr/

Program wydarzenia:

Za nami kolejny wyjątkowy, intensywny i pełen wrażeń weekend szkoleniowy tym razem dla przewodników beskidzkich!

W dniach 28–30 listopada 2025 r. spotkaliśmy się w Ochotnicy, aby wspólnie zgłębiać dziedzictwo wołoskie, historię pasterstwa w Karpatach oraz bogactwo kulturowe regionu. Szkolenie zgromadziło przewodników beskidzkich, pasjonatów gór i osób pracujących na co dzień z turystami, którzy chcą przekazywać wiedzę o lokalnych tradycjach w sposób rzetelny i ciekawy.

Projekt zrealizowano przy wsparciu finansowym Województwa Małopolskiego.